Gebeliğin 20. haftasından sonra belirtilerini gösteren gebelik zehirlenmesi preeklampsi yüksek kan basıncına bağlı yüksek tansiyon sonucunda meydana gelen çok tehlikeli bir hastalıktır. Tansiyon yüksekliğine bağlı olarak preeklampsi böbrek ve karaciğer başta olmak üzere tüm organlarda fonksiyon bozukluğuna neden olmaktadır. Hızlıca önlem alınıp tedavi edilmediğinde anne ve bebeğin ölümüne neden olabilmektedir.
Gebelik Zehirlenmesi Preeklampsi Belirtileri
Gebelikte tansiyon yüksekliği başlarda oluşmayabilir. Gebeliğin ilk yarısından sonra genelde daha önce hiç tansiyon hastalığı olmayan annenin aniden tansiyonu yükselmeye başlar. Hastaneye geldiğinde 4 saat arayla ölçülen iki tansiyonun 140/90 üzerinde olması gebede yüksek tansiyon olduğunu ve gebelik zehirlenmesi riskini arttırdığını ifade eder. Hastada tansiyon yükseliği öncesinde birçok preeklampsi belirtileri meydana gelmektedir. Şiddetli baş ağrısı, görmede bulanıklaşma, ışık hassasiyeti ilk belirtiler arasındadır. Bunun haricinde karnın üst kısmında ağrı, bulantı, idrar miktarında azalma hastanın kendini gözlemleyerek fark edebileceği gebelik zehirlenmesi belirtileri arasında bulunmaktadır. Hamile hastadan alınan kan ve idrar tahlilleri değerlendirilir. İdrar tahlilinde protein olması proteinüri denen böbrek fonksiyon kayıplarının başladığının belirtisidir. Kan sonucunda ise platelet kan pulcuğu sayısında azalma görülür ve karaciğer alt ast değerlerinde yükselme olur. Son olarak akciğer röntgeni çekilerek hastada pulmoner akciğer ödemi olduğu tespit edilince kesin preeklampsi tanısı konur.
Gebelik Zehirlenmesi Preeklampsi Neden Olur?
Gebelik zehirlenmesi nedenlerinin tamamı halen tespit edilememiş olsa da en büyük preeklampsi nedeni fetüsü besleyen damarlarda tıkanıklık ve daralma meydana gelmesidir. Anneden bebeğin içinde bulunduğu amniyon kesesine plesentaya yeterince kan aktarımı yapılabilmesi için gebeliğin ilk döneminde kan damarları oluşturulur. Bu kan damarları oluşurken bazıları tam gelişmez ve dolaşım yetersiz kalır. Hamileliğin ilk döneminde bu damarlar dar ve yetersiz olsada bebeği besleyebilirken ilerleyen dönemlerde besleyemez. Bebek beslenemediğinde hipertansiyonlar beraber gebelik zehirlenmesi meydana gelir. Bu durumun kaynağında bazı genetik nedenler ve bağışıklık sisteminin güçsüz olması yatmaktadır.
Preeklampsi Risk Faktörleri
Hastada gebelik zehirlenmesi riskini arttıran bazı durumlar bulunmaktadır. Hamile kadında daha önce hiç böyle bir durum olmasada hatta risk faktörleri bulunmasada gebelik zehirlenmesi ortaya çıkabilir. Bu nedenle gebelik döneminde rutin sağlık taramaları ihmal eidlmeden yapılmalıdır.
Geçmişinde hipertansiyon öyküsü bulunan kişilerle daha önceki gebeliğinde yüksek tansiyon yaşamış olan kişilerde preeklampsi görülme olasılığı çok yüksek olmaktadır. İlk defa doğum yapacak olan kişilerde de yine risk düzeyi yüksektir. Obezite veya şeker hastalığı olan kadınlarda ve 35 yaşının üzerindeki gebeliklerde risk faktörü artmaktadır. Gebeliğin ikiz üçüz gibi çoklu gebelik olması yada önceki gebelikten en azından 2 yıl geçmemiş olması gebelik zehirlenmesi riskini arttırmaktadır. IVF in vitro fertilizasyon yani tüp bebek yöntemiyle hamile kalan kişilerde preeklampsi riski artmaktadır.
Gebelik Zehirlenmesi Nasıl Anlaşılır?
Gebelik zehirlenmesi tanısı koyabilmek için doktorlar gebelik zehirlenmesi belirtileri bölümünde anlattığımız tüm faktörleri incelerler. Zehirlenmenin ne düzeyde olduğunu ve anneyi bebeği öldürme riskini tespit edebilmek için daha ileri tetkikler yapılmaktadır. Bunlar Non-Stres NST testi ve Fetal Ultrason çekilmesidir. Hastaya preeklampsi tanısı koyulduktan sonra çok sıkı gözetim altında tutulur. Sürekli tansiyonunu evde takip etmesi ve kontrollere sık sık gelmesi sağlanır.
Gebelik Zehirlenmesi Tedavisi
Gebelik zehirlenmesi görülen anne adaylarında eğer şartlar uygunsa erken doğum yaptırılır. Erken doğum gebelik zehirlenmesinden kurtulmak için kesin çözümdür. Doğumun mümkün olmadığı durumlarda preeklampsi tedavisi için ilaçlara başvurulur. İlk olarak gebelik zehirlenmesinin en büyük nedeni olan hipertansiyona karşı tansiyon ilaçları uygulanır. Tansiyon düşürücü ilaçlar gebeliğe uygun şekilde ve uygun dozda belirlenir. Gebelik zehirlenmesi sırasında zarar gören karaciğeri onarmak ve korumak için hastaya kortikosteroid verilir. Kortikosteroidler akciğerlerdeki ödemin atılmasına da yardımcı olur. Bebekte akciğer gelişimini destekler. Son olarak ise preeklampsi sırasında yaşanabilecek nöbetleri engellemek için antikonvülzan ilaçlar ve magnezyum sülfat verilir.
Gebelik Zehirlenmesi Ne Zaman Başlar?
Genel olarak hastaların büyük çoğunluğunda 20. gebelik haftasından sonra preeklampsi durumuyla karşılaşılır. Çok nadiren ilk 4 hafta içerisinde de preeklampsi görülebilir. Genelde hamileliğin ilk dönemlerinde tansiyon düşüklüğü olur.
Gebelik Zehirlenmesinin Bebeğe Zararları
Preeklampsi gebelikte anne gibi bebeğede ciddi zararlar vermektedir. Öncelikle fetüse giden kan damarlarındaki daralma bebeğin yeteri kadar besin ve oksijen alamamasına neden olur. Bu nedenle bebekte fetal gelişim kısıtlılığı meydana gelir. Gebelik zehirlenmesi rahim duvarına bağlı olan plesentanın yeterince gelişemeyip düşük yaşanmasına neden olabilmektedir. Plesental abrupsiyon denen bu durum aşırı kanamalı ve annenin hayatını tehlikeye atan bir durumdur. Son olarak ise gebeliğin son haftalarında yaşandığında erken doğum kararı alınmasına neden olmaktadır. Erken doğum bebeğin yeterince gelişemeden dünyaya gelmesine neden olmaktadır.